(ANKARA) - DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, "Bahçeli'nin sözlerine AK Parti'den ve Sayın Erdoğan'dan önce biz destek verdik. İlk gün, 'Bu işler zor ve çetrefilli ama çözüm ihtimali yüzde 5 bile olsa biz yola çıkacağız, o yüzde 5'i destekleyeceğiz' dedim. O günden bu yana da çizgimizi tutarlı biçimde sürdürüyoruz" ifadelerini kullandı.
DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Rudaw Araştırma Merkezi'nin Erbil'deki ofisinde düzenlediği basın toplantısında Türkiye ile Irak ve Kürdistan Bölgesi arasındaki ilişkileri, Kalkınma Yolu Projesi'ni, İran savaşını ve terörsüz Türkiye sürecini değerlendirdi.
Kendisine, "Türkiye'deki iktidar uzun süre Kürt sorununun bulunmadığını söyledi. Siz ise DEVA Partisi'ni kurduktan sonra 'Kürt sorunu vardır ve bunun çözüm adresi siyasettir' dediniz. Şimdi iktidar da siyasi yöntemlerle çözüm arıyor.
Çözüm süreci ya da terörsüz Türkiye süreci olarak adlandırılan bu süreci kısaca nasıl değerlendiriyorsunuz?" sorusu yöneltilen Babacan, şu yanıtı verdi: "DEVA Partisi Genel Başkanı olarak ben ve partimizdeki arkadaşlarımız, Türkiye'de daha önce uygulanan süreçlerin içinde bulunmuş ve bunların tecrübesini yaşamış kişileriz.
Bu nedenle partimizi altı yıl önce kurduğumuzda, 'Türkiye'de bir Kürt sorunu var. Bunun yanında bir şiddet, güvenlik ve terör sorunu da bulunuyor' dedik. 'Bu iki sorunun da çözümü için çalışmalıyız' ifadesini kullandık.
Ancak bu iki meselenin ayrı kanallarda ilerlemesi ve iki alandaki konuların birbirine karşı pazarlık unsuru yapılmaması gerektiğini vurguladık. Özellikle konu temel hak ve özgürlükler olduğunda, bunların herhangi bir başlıkta pazarlık konusu edilmesinin doğru olmayacağını söyledik. Güvenlik boyutunun, çatışma çözümü örneklerinden yararlanılarak ele alınması; temel hak ve özgürlüklerle ilgili meselelerin ise ayrı bir kanalda yürütülmesi gerektiğini en başından ifade ettik.
Nitekim Sayın Bahçeli'nin Ekim 2024'te Türkiye'de ilk kez dile getirmeye başladığı ve hükümetin terörsüz Türkiye olarak adlandırdığı çatışma çözümü süreci, bizim de öngördüğümüz ve altı yıldır anlattığımız bir süreçti. Bu nedenle Sayın Bahçeli'nin açıklamalarının hemen ardından destek veren ilk siyasi parti biz olduk. Burada dikkatinizi özellikle çekmek isterim: AK Parti'den ve Sayın Erdoğan'dan önce Bahçeli'nin sözlerini biz destekledik.
İlk gün, 'Bu meseleler zor ve karmaşıktır ancak çözüm ihtimali yüzde 5 bile olsa biz ilerleyeceğiz ve o yüzde 5'i destekleyeceğiz' dedim. O günden beri de aynı tutumu kararlılıkla sürdürüyoruz.
Milletvekilimiz Mehmet Emin Ekmen Bey, başlangıçtan bu yana hem 51 kişilik komisyonun içinde yer aldı hem de Meclisimizden geçen son çerçeve yasanın hazırlanmasına önemli katkı sundu. Emin Bey, geçmiş çözüm süreçlerinde de akil insanlar heyetinde görev yapmıştı. Ankara milletvekilimiz Sadullah Bey döneminde, kendisi Adalet Bakanı iken, önceki çözüm sürecinde önemli ilerlemeler sağlanmıştı.
Dolayısıyla süreci yaşamış ve derinlikleriyle bilen insanlar olduğumuz için ilk destek verenlerden biri olduk. Elbette bu süreçte on binlerce insanımızı kaybettik. Trilyon dolarlık bir potansiyeli de yitirdik. Bu konuya büyük önem veriyoruz."
"SORUNUN ÇÖZÜMÜ COĞRAFYAMIZDA DA DÖNÜŞTÜRÜCÜ BİR ETKİ YAPABİLİR"
Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin sürece desteğine ve silah bırakma sürecinin hızına değinen Babacan, şöyle konuştu: "Sürecin daha ilk günlerinden itibaren Sayın Mesut Barzani, Sayın Neçirvan Barzani ve Sayın Mesrur Barzani tarafından verilen destekler gerçekten çok değerliydi. Bölgesel ölçekte aynı hedefe yönelip ortaklaşa iş birliği yapılmadan bu sorunların çözülmesi zaten mümkün değil.
Bugün geldiğimiz noktada silah bırakma süreci yavaş da olsa ilerliyor. Daha hızlı ilerlemesini elbette arzu ederiz. Ancak bunun kolay bir mesele olmadığını da biliyoruz.
Kırk yılı aşkın süredir devam eden bir sorunun çözümünden söz ediyoruz. Şartlar uygunken daha hızlı adım atılmasını tercih ederiz.
Bu sorunu çözersek bütün coğrafyamızda dönüştürücü bir sonuç ortaya çıkabilir. Transformatif bir etki yaratabilir ve başkaları için ilham kaynağı olabilir. Çünkü bölgemizde, başta Irak olmak üzere, çok sayıda farklı ve silahlı grup bulunuyor.
Bu gruplar farklı etkiler altında sürekli güvenlik sorunlarına yol açabiliyor. Türkiye, komşularıyla birlikte bu sorunu çözerse, diğer meselelerin çözümü bakımından da önemli bir örnek oluşturabilir.
Biz çözümün demokratik siyasette olduğunu söylüyoruz. Temel hak ve özgürlükler ise ayrı bir kanaldır. Bu alan, gerçekten önce insan diyebilmekle, insan onurunu yüceltmekle ve eşit vatandaşlık ilkesini hayata geçirmekle ilgilidir.
Hukukun üstünlüğünün işletilmesiyle, temsili demokrasinin çoğunlukçu değil çoğulcu biçimde işlemesiyle mümkün olur. Bunun ayrı bir hat olarak sürdürülmesini son derece değerli buluyoruz."
"SON ÇERÇEVE YASA MECLİSİMİZDE
467 OYLA GEÇTİ, BU GERÇEKTEN SON DÖNEMLERDE HİÇBİR KONUDA ULAŞILAMAYAN GENİŞ BİR MUTABAKAT ZEMİNİ"
Meclis’te kabul edilen çerçeve yasanın oluşturduğu geniş uzlaşıya dikkat çeken Babacan, sözlerini şöyle sürdürdü: "Bölgemizdeki ihtilafların ve çatışmaların sona ermesi için içtenlikle çaba gösteriyoruz. Bu çaba sadece mevcut iktidarın girişimlerinden ibaret değil. Son çerçeve yasa Meclisimizde 467 oyla kabul edildi.
Bu, son dönemlerde hiçbir konuda ulaşılamayan genişlikte bir mutabakat zemini anlamına geliyor. Hem halkımızda hem de Meclisimizde çözüm iradesinin ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor.
Bu nedenle hepimizi heyecanlandırması ve umudumuzu artırması gerektiğini düşünüyoruz. İnsanların güven içinde yaşayabildiği, siyasi sorunların demokratik yollarla çözülebildiği, gençlerin geleceklerini kendi ülkelerinde kurabildiği, ticaretin ve yatırımların kolaylaştığı bir coğrafya oluşturmak zorundayız. Siyasi liderliğin görevi yalnızca mevcut sorunları yönetmek değildir.
Siyasi liderler ufuk açmalı, yön göstermeli ve güçlü bir gelecek vizyonu ortaya koymalıdır. Türkiye'nin de Irak'ın da Kürdistan Bölgesi'nin de böyle bir geleceğe katkı sunacağına yürekten inanıyorum. Bugün gerçekleştirdiğim görüşmeler ve temaslar bu konudaki umudumu katbekat artırdı.
Bu hedeflere ulaşmak hepimizin ortak gayretini ve hepimizin yararını gerektiriyor."
Demokrasinin sağlam bir hukuk zemini bulunmadan anlam kazanamayacağını belirten Babacan, şu ifadeleri kullandı: "Demokraside adil temsil önemlidir. Ancak demokrasi, sağlam bir hukuk çerçevesiyle anlamlı hale gelir. Bu hukuk çerçevesinin her grubun ve herkesin temel hak ve özgürlüklerini koruması son derece önemlidir.
Bazen demokrasiler yalnızca seçimden ibaretmiş gibi değerlendiriliyor. Demokrasi sadece sandık olarak görülürse, hukuk çerçevesinden yoksun bir sandık ülkeyi kaosa sürükleyebilir. Seçim ve sandık, ancak hukukla anlam kazanır."
"MESELE İNSANSA, İNSAN HAKKIYSA, ÖZGÜRLÜKLERSE BUNLAR OYLAMAYA TABİ TUTULMAZ"
Meclislerde çoğunluk ile azınlık arasındaki ilişkiye değinen Babacan, şunları söyledi: "Adil temsilden, demokrasiden ve Meclislerden söz ediyoruz. Ancak Meclislerde bazen çoğunluk, bazen de azınlık tarafı bulunur. Azınlık konumunda olanların hak ve özgürlüklerinin hiçbir şekilde oylamaya sunulmaması gerekir.
Yani çoğunlukta bulunanlar oy kullanarak azınlıkların haklarını ve özgürlüklerini sınırlayamamalıdır. Bu anlayış burada çok önemlidir. Mesele insansa, insan hakkıysa ve özgürlüklerse bunlar oylamaya sunulmaz.
İnsan olmaktan kaynaklandıkları için zaten onların hakkıdır ve özgürlüğüdür; olduğu gibi tanınmaları gerekir."
İran savaşını değerlendiren ve Dışişleri Bakanlığı dönemindeki nükleer müzakere sürecini hatırlatan Babacan, şöyle konuştu: "İran bizim ortak komşumuz. İran'la ilişkilerde güçlükler, farklı düşünceler ve yaklaşımlar olabilir. Ancak bu şekilde başlatılmış bir savaşın hiçbir sorunu çözemeyeceğine inanıyoruz.
Savaşın yeni aşamalara taşınmaması için hepimizin dikkatli olması ve bunu önleyici bir tutum sergilemesi gerektiğine büyük önem veriyoruz.
Bugün gün boyunca Sayın Başkan Mesut Barzani, Sayın Başkan Neçirvan Barzani ve Başbakan Mesrur Barzani ile yaptığım görüşmelerde bu konudaki ortak ve olumlu yaklaşımı görmekten büyük memnuniyet duydum. Hatta savaşın ilk dönemlerinde bazı grupların İsrail ve Amerika'nın teşvikiyle çatışmaya dahil olmasının engellenmesi ve önlenmesi konusunda Türkiye'yle birlikte ortak bir çaba ortaya konuldu. Bu oyuna gelinmemesi son derece değerliydi."
"EĞER HERKES HEP BERABER GÜVENDE DEĞİLSE ASLINDA HİÇBİRİMİZ GÜVENDE DEĞİLİZ"
Bölge dışından gerçekleştirilen müdahalelere dikkat çeken Babacan, bölge halklarına ortak hareket etme çağrısında bulundu: "Dışarıdan gelip zaman zaman bölgeye müdahale eden ülkeler oluyor. Ancak geliyor ve gidiyorlar. Uzaklardan gelen ülkelerin kendi gündemleriyle ve kendi çıkarları doğrultusunda hareket ettiğini unutmamak gerekir.
Bundan sonra özellikle bölgede yaşayan insanlar olarak Türklerin, Kürtlerin, Arapların ve hatta İranlıların birbirine daha yakın durması, bölgenin sorunlarına birlikte çözüm araması ve meselelerin barışçı yollarla çözülmesi için ortak çaba göstermesi gerekiyor.
Artık böyle bir döneme girdiğimizi düşünüyoruz. Çatışmanın, yıkımın ve savaşın değil; barışın ve güvenliğin hüküm sürdüğü bir coğrafya için hep birlikte çalışmalıyız. Çünkü herkes birlikte güvende değilse aslında hiçbirimiz güvende değiliz.
Ya hep beraber barışçı bir düzen kuracağız ya da düzensizlik ve kaos içinde gelecek nesillere daha kötü bir bölge bırakacağız."
"ARAMIZDAKİ FARKLILIKLARI DİYALOGLA, BARIŞÇIL YOLLARLA ÇÖZÜP NİÇİN HEP BERABER KAZANMIYORUZ?"
Babacan, kendisine yöneltilen "Ankara açısından bakıldığında Kalkınma Yolu Projesi'nde Bağdat, Erbil'in yerini alabilir mi?" sorusunu şöyle yanıtladı: "Ekonomik ağırlık merkezi olarak bakıldığında Bağdat da Erbil de önemli merkezlerdir. Bu nedenle bir merkezin diğerinin yerine geçmesini istemek yerine, 'Neden hep birlikte başarılı olmuyoruz, neden birlikte yükselmiyoruz?
Farklılıklarımızı diyalogla ve barışçı yöntemlerle çözüp niçin hep beraber kazanmıyoruz?' diye düşünüyoruz.
İçinde bulunduğumuz coğrafyaya ilişkin bir vizyonumuz ve hayalimiz var. Ancak bu ulaşılması mümkün olmayan bir hayal değil; erişilebilir bir hedef. Ülkeler, bölgeler ve şehirler arasında ürünlerin, insanların ve sermayenin kolayca hareket edebilmesi gerekiyor.
Bir anlamda sınırların idari ve egemenlik sınırı olarak varlığını koruması, ancak fiili olarak anlamsızlaşması gerekir. İnsanların, ürünlerin, sermayenin hatta fikirlerin serbestçe dolaşabilmesi son derece önemli. Sınırları birer bariyer gibi görmemeliyiz; onları yalnızca idari çizgiler olarak değerlendirmeliyiz.
Karayolları, deniz yolları ve enerji hatlarının her biri ayrı ayrı önem taşıyor. Ekmeğin büyümesi için fiziksel, idari ve mali engeller ortadan kaldırılmalı. Yan yana bulunan ve büyüklüğü 100 olan iki ülkeyi düşünün.
Bu ülkeler birbirinden tamamen izoleyse toplamları 200 olur. Ancak aralarındaki ticareti, yatırımı, ulaşımı ve diğer bütün ilişkileri serbestleştirirseniz 100 artı 100, 200 etmez; 300, hatta 400 eder. Sinerji ortaya çıkar. Ülkelerin ekonomileri birbirlerinin eksiklerini tamamlar ve herkes kazanır.
Ekonomik ilişkilerde bazen bir tarafın kaybının diğer tarafın kazancı olduğu sanılır. Oysa durum böyle değildir. Herkes birlikte kazanabilir.
Toplam ekmeği büyütebiliriz. Bir somun ekmeği bölüşmüyoruz; ekmeği hep beraber büyütüyoruz. Bu mümkündür ve dünyanın pek çok yerinde, tarihin farklı dönemlerinde bunun kanıtları görülmüştür."
"ULUSLARARASI HUKUKU İSRAİL HÜKÜMETİ YILLARCA ÇİĞNEDİ, ÇİĞNİYOR"
İsrail'in bölgedeki politikalarını değerlendiren Ali Babacan, şu ifadeleri kullandı: "İsrail'in, özellikle Netanyahu hükümetinin son yıllarda attığı adımları yalnızca İsrail'in güvenlik kaygılarıyla açıklamak mümkün değil. Yapılanlar, İsrail'in güvenlik endişelerinin çok ötesine geçen ve aşırılaşan adımlardır. Yayılmacı politika, bugün bölgesel güvenliğin karşısındaki en önemli tehdit haline gelmiştir. İsrail hükümeti uluslararası hukuku yıllardır çiğnedi ve çiğnemeyi sürdürüyor.
Gazze'de tespit edilmiş insanlık suçları bulunuyor. Batı Şeria'daki yerleşimler, bölgedeki işgali daha da derinleştiriyor. Lübnan'a ve Suriye'ye yönelik saldırılar da istikrarı daha zor hale getiriyor.
İsrail'in mevcut hükümetinin ya da kurulacak yeni bir hükümetin bütün bölgeyi istikrarsızlaştırarak kendisinin güvende olabileceğini düşünmemesi gerekir. Eğer kendi perspektiflerinden mesele, 'İsrail'in güvenliği için her yeri istikrarsızlaştıralım ama kendimiz güvende olalım' anlayışıysa böyle bir dünya yok. Bunun farkına varmalarını ve umut ediyoruz ki tutumlarını ve politikalarını değiştirmelerini diliyoruz.
İran savaşı bugünün meselesi değil. 2005-2006 yıllarında da ciddi bir savaş riski ortaya çıkmıştı. Hatırlanacağı üzere P5+1, İran'la bir müzakere süreci başlattı.
Amaç, İran'ın nükleer programının nasıl yönetileceğini belirleyerek gerginliğin savaşa dönüşmesini engellemekti. Daha sonra Almanlardan gelen talep üzerine, benim Dışişleri Bakanlığı yaptığım dönemde, 2007'de biz de sürece dahil olduk. İyi bir arabuluculuk ve etkili bir diyalog sonucunda nükleer anlaşma imzalandı ve İran'ın nükleer programına bir çerçeve getirildi.
Bu anlaşma ve ona giden süreç, uzun yıllar boyunca bir bakıma savaşı önledi ya da erteledi. Ancak Trump yönetiminin ilk döneminde söz konusu anlaşma iptal edildi. Ardından gerilimler yeniden yükseldi ve maalesef savaş noktasına gelindi.
Amacı ve hedefi hâlâ bizim tarafımızdan anlaşılmayan bu süreç, yalnızca İsrail ve Amerika'nın İran'a karşı başlattığı bir savaş olmaktan çıktı; bütün coğrafyayı şu ya da bu şekilde etkileyen ciddi bir güvenlik sorununa dönüştü. Umuyoruz ki bu mesele diyalog ve diplomasi yoluyla çözüm sürecine girer ve savaşın yeni aşamalara taşınması önlenir."
"UMUYORUZ Kİ ERBİL-BAĞDAT ARASINDAKİ İLİŞKİLER BİR UZLAŞI ZEMİNİNDE DAHA YAPICI BİR VİZYONLA GELİŞİR"
Babacan, kendisine yöneltilen "Kalkınma Yolu Projesi'nin başarıya ulaşması için Kürdistan Bölgesi bu projede nasıl bir rol üstlenmeli?" sorusunu şöyle yanıtladı: "Erbil'den hareket eden bir tırın Bağdat'a ulaşana kadar farklı engellerle karşılaşması iyi bir durum değil. Böyle bir şeyin yaşanmaması gerekir. Bunlar aşılması gereken meseleler ve umarız en kısa sürede çözüme kavuşturulur.
Bırakın aynı ülkenin sınırları içindeki iki şehir arasındaki ulaşımı; bizim vizyonumuz, Basra Körfezi'nden çıkan bir tırın İstanbul üzerinden Avrupa'nın içlerine kadar gereksiz biçimde durdurulmadan, 'Evrakların ne, bekle bakalım' türü kontrollerle karşılaşmadan rahatça hareket edebilmesidir. Böylece verimlilik artar, maliyetler azalır ve herkes kazanır.
Uzlaşı, sonuçta herkese kazandırır. Bu nedenle Erbil ile Bağdat arasındaki ilişkilerin bir uzlaşma temelinde ve daha yapıcı bir vizyonla gelişmesini umuyoruz. Muhtemelen kısa vadeli bir sorun olan Erbil-Süleymaniye arasındaki görüş ayrılığının da kısa sürede giderilmesini diliyoruz.
En kısa zamanda birlik ve beraberlik içinde, insanlara daha iyi bir yaşamı nasıl sunacağımız ve herkesin nasıl daha mutlu olacağı konusunda çalışmanın çok önemli olduğunu düşünüyorum. Kalkınma Yolu Projesi de tam bu çerçevede bizim büyük önem verdiğimiz bir proje. Bu proje, bağlantıların kesintisiz biçimde işlemesini esas alıyor."
